648
0

Wat is het beste kankervaccin?

‘Nederlands onderzoek brengt kankervaccin stapje dichterbij’ kopt RTL Nieuws. Een onderzoek uit het Radboudumc zou ervoor kunnen zorgen dat kanker met een vaccin kan worden aangepakt. Dit nieuwsbericht doet vermoeden dat dit een nieuwe invalshoek is in de kankertherapie. Nader ingezoomd op de achtergronden van enkele studies van kankervaccins wordt duidelijk dat dit nieuwsbericht slechts een tipje van de ijsberg is. Er lopen wereldwijd veel studies met een scherpe focus op de ontwikkeling van een vaccin tegen kanker. Dezelfde gedachte met andere uitvoering om linksom of rechtsom hét vaccin tegen kanker te kunnen lanceren. Waar werken de onderzoekers aan. Zitten ze op hetzelfde spoor of zitten er grote verschillen in deze studies.  

 

Dendritische cellen

De filosofie achter het Nijmeegse onderzoek van Tom Hutten is om een bewerkte dendritische cellen te injecteren in het menselijk lichaam. Dendritische cellen zijn bewakers en ook wel ‘verklikkers’ van ons immuunsysteem. Zij zijn als eerste betrokken bij een reactie van het lichaam op lichaamsvreemde stoffen. Zij kunnen deze stoffen opnemen en presenteren aan witte bloedcellen zodat deze ze kunnen elimineren. In het vaccin van Hutten worden de dendritische cellen gecombineerd met een stukje tumor-eiwit. De cel presenteert dit tumoreiwit aan de afweercellen die hierdoor direct weten wat hen te doen staat; het geeft de afweercellen een boost. Het onderzoek is nog pril. De veiligheid en effectiviteit in patienten zal in een latere fase worden uitgezocht zegt Hutten.

 

Virussen

In dit geval fungeren de eigen dendritische cellen als dragers van eiwitten om de afweercellen te activeren. Andere onderzoekers proberen het met virussen. Van een van die virussen, Pexa-Vec, is bekend is dat het kankercellen doodt. Zo lopen er klinische studies waarin het bewerkte virus wordt ingezet tegen lever- en darmkanker. Dat virus doet dat door de bloedvaten te beschadigen die de groei van tumoren mogelijk maken. In een nieuw onderzoek zijn er aanwijzingen dat het virus ook dienst zou kunnen doen als een soort ‘kankervaccin’ dat het immuunsysteem op de aanwezigheid van een tumor wijst.

 

Alvleesklierkanker

Onderzoekers deden deze hoopgevende ontdekking tijdens dierproeven. Ze injecteerden het virus in muizen met alvleesklierkanker. Het virus bleek de gezonde organen met rust te laten, maar de bloedvaten in tumoren aan te vallen. Het leidde tot infecties die er voor zorgden dat deze bloedvaten gingen lekken en kankercellen aan het virus werden blootgesteld. Het virus bleek niet sterk genoeg om alle kankercellen te doden. De onderzoekers zagen dat het immuunsysteem genoeg geactiveerd werd om de klus af te maken, terwijl de tumor tot voor kort onder de radar bleef. 

 

Combinatie therapie 

De onderzoekers voegden vervolgens een medicijn toe dat de groei van bloedvaten afremt en van invloed is op de immuunfunctie. Wat bleek; er werd een nog veel groter deel van de tumor gedood dan tijdens experimenten waarbij het virus alleen werd geïnjecteerd. Nader onderzoek wees uit dat het medicijn ervoor zorgt dat het immuunsysteem hyper-alert wordt voor de van de tumor afkomstige eiwitten die door toedoen van het virus vrijkomen. Veelbelovend dus.

 

Chemotherapie uitontwikkeld

Een andere filosofie, die van het Cancer Center Amsterdam, is om het afweersysteem te activeren tegen de eerste fase van angionese, bloedvatvorming. De onderzoekers streven ernaar om gezonde mensen te kunnen vaccineren tegen kanker. Zij richten zich eerst op hoogrisico patienten met een BRCA1 mutatie en een groep  met het Lynch syndroom. 'Er bestaan al wel geneesmiddelen om de vaatgroei in tumoren af te remmen, maar die leiden vroeger of later tot resistentie; de tumor past zich een beetje aan zodat het geneesmiddel niet meer werkt', aldus Arjan Griffioen, hoogleraar angiogenese in VUmc voor Het Parool. 'Ik ben ervan overtuigd dat het concept chemotherapie is uitontwikkeld. 'Er zijn nog wel steeds mini-verbeter stapjes mogelijk, maar als we echt een grote stap willen maken moeten we met iets beters komen.'

 

HPV vaccin

Wat is nu de beste methode om het onstaan van kanker voor te zijn? Gezond leven verkleint de kans op kanker, maar kanker wordt veroorzaakt door foutjes in het DNA. Daarom is het onzeker wanneer, waardoor en wie kanker krijgt. Algoritmes kunnen berekenen of de kans groot is of je het krijgt, maar zekerheid hebben we niet. De filosofie achter een vaccin klinkt meer solide, maar is op dit moment nog onzeker. Al is een preventief vaccin tegen baarmoederhalskanker wél ontwikkeld.

 

Twee hoogrisico types HPV zijn de veroorzakers van het overgrote deel van baarmoederhalskanker. Een vaccin tegen HPV was de volgende stap na deze wetenschappelijke doorbraak. Na meerdere campagnes van de overheid lijkt de vaccinatie nu succesvol te worden. Uit cijfers blijkt zelfs dat jongeren uit 'the bible belt' zich stiekem laten vaccineren. 

 

Gemodificeerde nanodeeltjes

Wetenschappers werken al jaren aan een kankervaccin, maar ook aan andere innovaties dan de traditionele chemotherapie. Zo werken onderzoekers uit Shanghai aan een methode om de kankercellen te verstikken met gemodificeerde nanodeeltjes. De deeltjes zijn gemaakt van een gemodificeerd polymeer magnesium silicide (Mg2Si). De deeltjes reageren op de zuurgraad van de tumor. Het magnesium silicide wordt dan Silaan. Dit is een middel dat reageert met de zuurstof in het bloed en weefsel tot klontjes siliciumoxide. Deze klontjes blokkeren de haarvaten in de tumor, waardoor de tumor afsterft. De studieresultaten zijn gepubliceerd in Nature Nanotechnologie  Magnesium silicide nanoparticles as a deoxygenation agent for cancer starvation therapy

 

Kankercellen uithongeren

Deze methodes zijn gebaseerd op het vroegtijdig voorkomen dat kankercellen gaan groeien door de zuurstofvoorziening af te snijden. Onderzoekers uit het LUMC doen het anders; zij schreven in een pilotstudie een groep patiënten met Her2 negatieve borstkanker een speciaal dieet voor als toevoeging op neoadjuvante chemotherapie. Alle lichaamscellen, inclusief de kankercellen vergroten door vasten hun opname om te overleven. Daarmee creëren de onderzoekers een perfect moment om chemotherapie in te zetten. De uitgehongerde kankercel die veel voeding nodig heeft, neemt de medicatie gretiger op. Uit deze pilot studie bleek dat borstkankerpatienten die rond de chemokuur kortdurend vasten, minder schade ondervinden aan hun bloedcellen dan patiënten die van tevoren wel eten.  

 

Tumorcellen extra kwetsbaar maken

Al langer wordt vermoed dat vasten een gunstig effect heeft bij chemotherapie. In proefdieronderzoek is al eerder aangetoond dat een dieet minder schade oplevert aan gezonde cellen en zelfs de tumor aanpakt. “We denken dat door het vasten gezonde cellen zichzelf beter beschermen door hun energie te stoppen in herstel en behoud. Tumorcellen, door hun mutaties volledig gericht op groei, kunnen dat niet en zijn daardoor extra kwetsbaar.", aldus een van de onderzoekers.

 

Spectaculaire verhalen

Kanker dat door een vaccin kan worden aangepakt is misschien wel dichterbij dan we denken. En preventieve vaccins blijken er zelfs al te zijn. Het HPV vaccin is er ten slotte zo één. Vasten, virussen, angiogenese van de tumor voor zijn, nanodeeltjes of onze eigen dendritische cellen inzetten. De gepersonaliseerde behandeling van ‘kanker’ is enorm complex en uitgebreid. De onderzoekers zijn daar nog wel even zoet mee.

 

Deze onderzoeken zijn stuk voor stuk spectaculaire, hoopgevende verhalen die steeds dichter bij het heden gaan komen. Wellicht zijn het juist de uiterst kwaadaardige kankersoorten die in de nabije toekomst door een stevige cocktail van eiwitten met succes behandeld kunnen worden. Laten we hopen op dat succes.  

 

 

Plakken op pagina: 
Tags: 
Angiogenese
Arjan Griffioen
kankervaccin
Nanotechnologie
VUMC
LUMC
RadboudUMC
Tim Hutten
BRCA1
Registreer en beoordeel zelf
0
Nog geen stemmen
Deel dit bericht!
Openbaar
Persoonlijk