1650
0

Waarom de kritiek op Oncode onhandig is

Koningin Maxima opende onlangs ‘Oncode’, het nieuwe virtuele kankerinstituut waar topwetenschappers uit negen Nederlandse kankerinstituten hun krachten hebben gebundeld om de oncologie te verbeteren. Veel lof en applaus. Maar die lof in de media ontstak snel tot een mediastorm van kritiek. Er zou te weinig transparantie zijn, te weinig vrouwelijke wetenschappers en een kwestie van vriendjes politiek. Wat waren deze kritieken en wat was de reactie van Oncode? ​

 

Eén journalist ‘trapte af’ met kritische noten en andere journalisten gingen vervolgens ‘het veld in’ om met deze critici in gesprek te gaan en publiceerden deze geluiden al dan niet geanonimiseerd.

 

Gewetensbezwaren

Wetenschapper in de microbiologie, dagvoorzitter en columnist voor het NRC Rosanne Hertzberger was deze eerste en meest gehoorde criticus. Zij schreef dat zij na gewetensbezwaren een dagvoorzitterschap voor de opening van Oncode heeft afgezegd. Het zou te strak geregisseerd zijn en zij zou geen kritische vragen mogen stellen. Na een felle column in het NRC over deze twijfels, ging Hertzberger bij Nieuwsuur in debat met één van de initiatiefnemers, geneticus Hans Clevers. Ze zei : ‘Ik ben geen kankeronderzoeker en geen specialist, maar ik kijk er wel kritisch naar of het zin heeft om zo’n grote hoeveelheid geld en macht in handen te leggen van zo’n kleine afspiegeling van het wetenschappelijk veld. ’ aldus Rosanne Hertzberger.

 

Ook in België

Hans Clevers reageert op de woorden van Hertzberger en begint bij de oorsprong van Oncode: “Wat we hebben geprobeerd is om iets te doen wat in België een enorm succes is geweest de afgelopen 20 jaar. Dat is de top van de fundamentele wetenschap samenvoegen, dat is een keus. We hebben besloten om niet meteen clinici te betrekken om met de top van laboratorium onderzoekers een instituut te laten bouwen. Er is bekeken wie die top is in Nederland, dat hebben wij niet zelf gedaan.”

 

Fundamentele wetenschap afgebrand

Hertzberger vervolgt haar verhaal en brandt in feite de waarde van fundamenteel onderzoek af voor kankeronderzoek in Nederland. Die argumenten waren niet al te sterk, maar lastig in enkele minuten te verdedigen door Clevers. De geneticus en tevens wetenschappelijk directeur van het Prinses Maxima Centrum noemt het nieuwe kinderoncologisch centrum als voorbeeld, waar wetenschap en klinische praktijk hand in hand gaan.

 

Man-vrouw verhouding

In het FD komen verschillende wetenschappers aan het woord die kritiek hebben. In een reactie meldt Oncode dat het nieuwe instituut weet dat sommige wetenschappers ontevreden zijn met de selectie.  Ze beloven wel meer transparantie. En eind dit jaar komen er 20 extra posities vrij waarvoor elke oncologie-expert zich kan melden. Dat zou ook de man-vrouwverhouding moeten verbeteren en jonge wetenschappers een kans geven. Wellicht dat toponderzoekers van het UMCG, UMC Maastricht en het VUMC en AMC hier ook bij zullen worden uitgenodigd, al ligt het uiterst gevoelig dat zij bij ‘de aftrap’ niet zijn betrokken.

 

Nog bewijzen 

Een van de drie directeuren Angus Livengstone van Oncode nuanceert voor FD dat het initiatief een experiment is en dat zij zich nog moeten gaan bewijzen. Oncode zou vooral ook nieuwe bedrijven kunnen opleveren. In 2022 rekent hij op vier bedrijven plus elf startups van de betrokken wetenschappers.

 

Averechts effect

Vooropgesteld; ik juich kritische journalistieke geluiden toe, want het gaat om enorme toelages. Het klinkt logisch dat de grondleggers van Oncode koersbepalend zijn en daarom een grote stempel zullen leggen op het wetenschappelijk onderzoek. Het is de manier waarop dit is geuit in sommige media wat nuance mist en een averechts effect kan hebben op álle kankeronderzoekers in Nederland. 

 

Wetenschappers in mediastormen 

Ik vind het daarbij opmerkelijk dat het microbioloog Herzberger was die enkele weken geleden voor NRC schreef dat zij meer wetenschappers in mediastormen zou willen zien.  Data zouden niet overtuigen, dus de wetenschappers zouden meer moeten ‘optreden’. Dan is het toch bijzonder dat zij als leek zo’n felle kritiek uit op kankerwetenschappers.

 

Kritiek van leken 

Ik ben net als Hertzberger geen kankeronderzoeker, maar ik heb wel vijftien jaar op het pathologisch laboratorium gewerkt, waar ik mijn steentje bijdroeg aan kankeronderzoek als analist histo-en cytodiagnostiek en immunocytochemie. En ik ben een fanatieke oncologie-congresbezoeker waarin ik graag naar analisten, clinici, patiënten én wetenschappers luister, echt luister. Ik volg nieuws over kanker al jaren op de voet. Ik snap hoe Oncode dit vanuit de basis heeft opgezet en wat hun intenties zijn. Er is tenslotte geen enkele structuur in Nederland waar iedereen direct mee aan boord is.

 

Gelikte show?

Ik vind het erg jammer dat Nieuwsuur de grote opening van Oncode wegzet met de woorden ‘dit is een gelikte show’, wat is gebaseerd op kritiek van één journalist. Een journalist die deze gerespecteerde wetenschappers oneerbiedig ‘kankerpausen’ noemde in haar column. Dit soort uitspraken vind ik suggestief en dat gaat er ook niet voor zorgen dat wetenschappers die (nog) niet zijn betrokken, hun deur hartelijk open zullen zetten als de tijd rijp is. Het gaat hier om de kankerzorg die wellicht grotere stappen kan zetten door steeds grotere opgezette samenwerkingen. Snij dat niet de pas af.

 

Genderverschil

Het naschrift van Clevers op de website van NOS is wel iets om naar voren te schuiven. Hij uit zijn zorgen over het genderverschil. Clevers denkt dat de oorzaak hiervan ligt bij onze Nederlandse samenleving, de disbalans tussen acceptatie van de ambities van een getalenteerde vrouw, versus de man.

 

Complexe wereld

Om de oncologie vooruit de duwen hebben we alle wetenschappers nodig, niet alleen die selecte fundamentele groep. De oncologie is een complexe wetenschappelijke wereld die moeilijk te overzien is vanwege alle facetten die hiermee samenhangen. Niet eens in één zin of één artikel te noemen. Oncode is virtueel instituut dat volgens mij niet pretendeert de allerbeste te zíjn, maar wel één die het allerbeste wil bereiken, gezamenlijk.

 

Vertrouwen als fundament

De hoop voor kankerpatiënten ligt namelijk niet alléen in de celbiologie en genetica, zoals Herztberger in haar column pretendeert. Maar daar ligt wél het fundament. Dat de tijd het ons zal leren, doet er eigenlijk niet toe. Vertrouwen op goede bedoelingen en open deuren wel.

Plakken op pagina: 
Tags: 
Oncode
Hans Clevers
Rosanna Hertzberger
Nieuwsuur
Registreer en beoordeel zelf
0
Nog geen stemmen
Deel dit bericht!
Openbaar
Persoonlijk