389
0
 
Fotografie Anneke Hymmen

Misverstanden over seks

Er bestaan nog steeds veel mythes over seksualiteit. Seks is bovendien nog steeds het meest vermeden onderwerp in de spreekkamer. Seksualiteit wordt dan ook niet of niet op de juiste manier besproken tijdens de behandeling van (ex)kankerpatiënten. En dat betreuren veel (ex)patiënten, blijkt uit recent onderzoek van de Nederlandse Federatie voor Kankerpatiënten (NFK).

 

Het probleem is groot. Zeventig procent van de patiënten geeft in het onderzoek aan dat seks en intimiteit sterk is verminderd na de behandeling voor kanker, met grote gevolgen voor kwaliteit van leven en relatie. Hoogleraar seksuologie Ellen Laan heeft een scherpe theorie over dit onderzoeksresultaat, in het bijzonder over de vrouwelijke seksualiteit. Zij verklaart deze resultaten vanuit haar uitgebreide wetenschappelijke kennis. Zij ontkracht de belangrijkste mythes waardoor seksualiteit in een ander en warmer daglicht komt te staan. Deze kennis is in klinisch opzicht cruciaal voor artsen en verpleegkundigen.

 

Ellen Laan: “Vrouwelijke seksualiteit wordt nog steeds gedefinieerd door de mate waarin de vrouw penetreerbaar is. Vrouwen moet gevraagd worden: Heb je nog plezier aan seks? Word je opgewonden? Kan je klaarkomen? En, als penetratie pijnlijk of onplezierig is: Op welke manieren zou je willen vrijen?”

 

Ellen Laan (55) is hoogleraar seksuologie in het Academisch Medisch centrum in Amsterdam. Ze staat bekend als een van de meest vooraanstaande seksuologen ter wereld. Zij schreef recent samen met arts-seksuoloog Rik van Lunsen het boek Seks!, met wetenschappelijke feiten en verklaringen over seks en de beleving van seks. Laan heeft in 2012 een eredoctoraat ontvangen van de Katholieke universiteit van Leuven voor haar grote verdiensten in de wetenschap en sprak onlangs in het televisieprogramma Collegetour over seksualiteit. Los van haar ervaring als wetenschapper is ze sinds kort helaas ook ervaringsdeskundige. Ze is recent behandeld voor borstkanker.

 

Moeilijk om over seksuele problemen te beginnen

De aanleiding voor dit interview is een recent onderzoek van de Nederlandse Federatie voor Kankerpatiënten. Zij onderzochten 3000 patiënten waarvan dus 70 procent ervaart dat seks en intimiteit veel minder is geworden door ziekte en behandelingen voor kanker. Uit andere onderzoeken blijkt dat patiënten het moeilijk vinden zelf te beginnen over de seksuele problemen die ze hebben en het als prettig ervaren als de behandelend arts hierover begint. In de praktijk gebeurt dat te weinig vindt Laan. “Meestal betreft het gesprekken over erectieproblemen of over het uiterlijk van een vrouw na een borstamputatie. Maar ook over het behouden van penetreerbaarheid, wat door operaties vaak moeilijk is, of zelfs onmogelijk.”

 

Meer onderzoek naar effecten van behandeling

Laan schetst aan de hand van wetenschappelijke feiten wat die mythes en misverstanden over seks voor effect hebben op de huidige geneeskunde. Ze geeft praktische adviezen over hoe artsen met simpele vragen over seksualiteit kunnen beginnen zonder de patiënt in verlegenheid te brengen. De professor vindt ook dat er meer onderzoek gedaan moet worden naar seksualiteit na ziekte. Er moet volgens haar worden onderzocht wat de effecten zijn van medische behandelingen op seksuele beleving. Nu wordt vooral onderzoek gedaan naar directe schade aan geslachtsdelen bij genitale kankers of prostaatkanker. Er is veel te weinig onderzoek naar verminderde lust en plezier in seks. Dat kan komen door chemotherapie, hormoonbehandelingen, een veranderde lichaamsbeleving, of simpelweg door de wetenschap een potentiele levensbedreigende ziekte te hebben.

 

Seks is geen trucje

Ellen Laan: “De meeste mensen associëren seks met een trucje. Er moet een penis stijf en die moet ergens in en dat is het dan. Terwijl seksualiteit vooral te maken heeft met je kwetsbaar durven op te stellen, en open en eerlijke communicatie. En als de arts er tijdens of na een behandeling niet over begint, terwijl een patiënt ernstige problemen ervaart in het seksleven, moet je als patiënt wel van hele goede huize komen om er toch over te beginnen.”

 

Dat is makkelijker gezegd dan gedaan, want bij de diagnose kanker is de focus vooral gericht op overleving. Een arts zal bij de diagnose kanker in de eerste instantie niet over seksualiteit praten is de tendens, ook al is daar wat ruimte voor tijdens het spreekuur. Volgens Laan is tijd niet de belangrijkste reden dat het onderwerp niet ter sprake komt. De meeste artsen gaan er volgens haar van uit dat seks helemaal niet aan de orde is tijdens het ziekteproces. Daarbij is er twijfel of hij of zij wel deskundig genoeg is om vragen van patiënten te kunnen beantwoorden. Een ander aspect is dat artsen niet als bemoeial of voyeur willen overkomen.

 

Twijfel niet of het wel het juiste moment is

“Gesprekstechnieken kunnen hierbij helpen”, zegt Laan. Zij licht de gesprekstechnieken toe, die het NFK adviseert. “Uit veel onderzoeken blijkt dat patiënten het ook zo’n taboe vinden en daarom juist willen dat de arts erover begint en niet zij zelf. Mijn advies aan een arts; twijfel niet of het wel het juiste moment is. Hoe normaler je de vraag stelt, hoe normaler de patiënt de vraag zal vinden. Je kan dat op allerlei manieren doen, maar de beste manier is om te zeggen: “We weten uit onderzoek en uit onze klinische ervaring met patiënten met uw aandoening dat ze nogal eens problemen hebben op het gebied van seksualiteit. Is dat bij u ook het geval? En wilt u het daarover hebben?” Je mag je helemaal verschuilen achter het onderzoek. Dat maakt het veilig.

 

En de patiënt kan altijd nog op de rem gaan staan. Zelfs als de patient ‘nee’ zegt, maar je hebt toch sterk het gevoel dat er problemen zijn, kan je er altijd in een tweede consult weer naar vragen. Het komt ook voor dat patienten er in het tweede consult zelf op terugkomen: ‘u vroeg dat toen, maar ik was daardoor een beetje verrast. Ik heb daar eens over nagedacht, maar eigenlijk heb ik toch wel problemen waar ik misschien wel wat aan wil doen.’

 

Ik ben zelf geen expert

Wat artsen zich moeten realiseren is dat zij die hulp niet zelf hoeven te geven. Je kan zeggen: “Ik ben zelf geen expert, maar ik kan u misschien wel verder helpen door u naar iemand te verwijzen. En je kunt de patiënt eerst haar of zijn verhaal laten doen, zonder direct een advies te geven. Afhankelijk van het verhaal kan je vervolgens zeggen “dit hoor ik regelmatig, ik ben zelf niet deskundig op dit terrein, maar ik heb collega’s die dat wel zijn. Stelt u het op prijs om naar één van hen doorverwezen te worden?“ Dan geef je de patiënt al de juiste hulp.”

 

De grootste misvatting die er heerst

Tijdens de gesprekken na de behandelingen wordt er volgens de professor niet gevraagd wat een vrouw of man nu echt belangrijk vindt bij de seksuele beleving. “De belangrijkste mythe is dat seks draait om penetratie. Dat is de grootste misvatting die er heerst en dat moet veranderen. Seks gaat over intimiteit en plezier, maar ook over het beloningssysteem van het klaarkomen. Slechts 30 procent van alle gezonde vrouwen bereikt een orgasme tijdens de coitus. Dus die focus op het penetreerbaar blijven van de vrouw doet afbreuk aan de seksuele beleving en het plezier voor vrouwen.”

 

Teveel focus op de coitus

Maar Laan schetst ook oplossingen. Ze hoopt op meerdere wetenschappelijke onderzoeken met een beduidend andere focus dan de aandacht op de coitus. En dat heeft volgens haar alles te maken met de werking en anatomie van clitoris. “Voor het verleggen van die focus moet je de anatomie van de clitoris goed begrijpen. Dit zwellichaam is inwendig net zo groot als de zwellichamen van een penis. Het is exact hetzelfde mechanisme. Het enige dat je aan de buitenkant ziet is ‘de glans’ of ‘het eikeltje’, dat deel van de clitoris dat zich aan de buitenkant bevindt. Maar het grootste deel van de clitoris zit van binnen en is een minstens even groot orgaan als de penis van een man.  

 

Erotiek en sensualiteit

Het klaarkomen van een vrouw is ook altijd clitoraal. Er bestaat niet zoiets als een vaginaal orgasme. Het beloningssysteem in ons brein wordt alleen geactiveerd als een vrouw, op welke manier dan ook, seksueel genot ervaart. Dat stimuleert de aanmaak van testosteron en dopamine. Hetzelfde geldt overigens voor mannen. Daarnaast is aanraking is zeer belangrijk voor erotiek en sensualiteit. Hoe groter het seksueel repertoire des te beter je seksleven bestand is tegen allerlei tegenslagen, zoals kanker.”

 

De mythes op een rij

 

1.Seksualiteit draait om de penetratie.

“Dat is het grootste misverstand in de geneeskunde.“

 

2.De clitoris is een klein orgaantje aan de buitenkant van het vrouwelijk geslachtsorgaan.

“De clitoris is een grotendeels inwendig orgaan van enkele centimeters in het bekkenbodemgebied dat in opgewonden toestand als gevolg van toenemende doorbloeding opzwelt. De vaginawand produceert onder invloed van deze toenemende doorbloeding extra vocht. Het deel van de clitoris dat zichtbaar is aan de buitenkant is de glans.”

 

3.Het vrouwelijk (seks)hormoon is oestrogeen en het mannelijke testosteron.

“Het hormoon oestrogeen is bij vrouwen vooral noodzakelijk voor de voortplanting, niet voor seksuele opwinding. Testosteron maakt het menselijk brein en onze genitalia gevoelig voor seksuele prikkels, bij zowel mannen als vrouwen. Mannen hebben weliswaar meer testosteron dan vrouwen, maar de ovaria en bijnieren produceren ook testosteron, ook na de menopauze. Als de ovaria worden weggehaald, haal je ook de grootste bron van testosteronproductie weg, en daarmee het vermogen van vrouwen om met opwinding te reageren op seksuele prikkels.  Vrouwen hebben bovendien meer testosteron dan dat ze oestrogeen hebben. Met die wetenschap is het al helemaal vreemd dat we oestrogeen het ‘vrouwelijk geslachtshormoon’ noemen en testosteron het ‘mannelijk geslachtshormoon’.

 

4.Het orgasme van een vrouw is een aangename bijkomstigheid, maar biologisch gezien niet noodzakelijk.

“De clitoris is het enige orgaan dat voor het seksueel genot is. Zwelling van de clitoris en het omringende weefsel functioneert ook als airbag om schade aan het kwetsbare vulvaire weefsel door coitus te voorkomen. Het orgasme stimuleert het beloningscentrum in de hersenen en zorgt voor het op peil houden van onder andere het testosteron, dat nodig is om met opwinding te kunnen reageren op seksuele prikkels”

 

5.Zonder erectie is er geen zaadlozing mogelijk.

“Dat is een misvatting. Dat is wel mogelijk”

 

6.Voor een man is het visuele aspect belangrijker dan voor een vrouw.

“Dat vrouwen zogezegd ‘van een andere planeet komen’ is volstrekte onzin. Uit onderzoek blijkt dat vrouwen net zo visueel zijn ingesteld als mannen”

 

7.Er zijn meerdere soorten orgasmes waaronder het vaginale orgasme.

“Een vrouwelijk orgasme kan anders aanvoelen als dat tot stand komt door vaginale penetratie in plaats van door stimulatie van de buitenkant (de glans) van de clitoris. Door coitus wordt de binnenkant van de clitoris gestimuleerd. Elk orgasme is clitoraal. De vagina is heel ongevoelig. Dat is maar goed ook, want het is het baringskanaal.”

 

8.Voor een vrouw is de penetratie net zo belangrijk als voor de man.

“Uit onderzoek blijkt dat maar 30 procent van de vrouwen makkelijk klaarkomt tijdens coitus. Als je vindt dat je op die manier een orgasme moet kunnen bereiken, net als Freud overigens, dan loop je grote kans op een teleurstelling. Dat mannen én vrouwen coitus erg belangrijk vinden kun je afmeten aan de gedragingen bij dyspareunie, pijn bij de penetratie. Uit ons onderzoek bleek dat bijna 40 procent van de vrouwen met dyspareunie toch nog wekelijks coitus heeft met hun partner, ondanks dat het elke keer pijn doet.

 

 

De visie van Ellen Laan sluit nauw aan bij de holistische visie van de Federatie Medisch Specialisten (FMS). In dit radio fragment op BNR Nieuwsradio hoort u Huib Cense van de FMS, die dat dit toelicht aan de hand van een casus. Cense zegt dat de arts van de toekomst moet uitgaan van de stelling ‘What matters to you’, in plaats van ‘What is the matter with you’. Dat geldt in alle opzichten. Ook voor een prettig seksleven, wat goede kwaliteit van leven geeft. Die sprankeling in alle opzichten, ziek of gezond.

 

 

 

 

Plakken op pagina: 
Tags: 
Ellen Laan
seks
seksuologie
Nederlandse Kanker Federatie
borstkanker
Registreer en beoordeel zelf
0
Nog geen stemmen
Deel dit bericht!
Openbaar
Persoonlijk